Bacteriofaj (Virus) Pembunuh Bakteria

58

Kebarangkalian untuk anda terdedah kepada virus berbahaya seperti Ebola adalah lebih rendah daripada risiko anda untuk menerima jangkitan daripada bakteria ‘biasa’ yang berada di persekitaran dan mempunyai kerintangan terhadap antibiotik ?

Bakteria ‘biasa’ yang dimaksudkan ialah spesies bakteria seperti Staphylococcus aureus yang boleh didapati hidup sebagai normal flora pada kulit anda.

Sebuah artikel dari agensi akhbar BBC melaporkan bahawa, menjelang tahun 2050 akan datang, akan lebih ramai jumlah pesakit yang akan mati akibat jangkitan bakteria yang mempunyai kerintangan terhadap antibiotik, daripada kematian pesakit akibat penyakit kanser.

Ini kerana, lebih banyak bakteria telah beradaptasi sehingga memberi kebolehan kepada bakteria-bakteria ini untuk mempunyai ketahanan atau kerintangan terhadap antibiotik.

“Superbugs to kill ‘more than cancer’ by 2050.”
http://www.bbc.com/news/health-30416844

Evolusi atau adaptasi bakteria ini, telah didorong oleh penyalahgunaan antibiotik. Sebagai contoh penyalahgunaan ialah seperti berikut:

– Memberi antibiotik kepada haiwan ternakan seperti khinzir supaya ia membesar dengan sihat dan tanpa penyakit.

– Pemberian antibiotik kepada pesakit demam yang disebabkan oleh virus (cold&flu). Anda perlu tahu bahawa antibiotik, tidak berkebolehan untuk membunuh virus!

Walau bagaimanapun, disebalik permasalahan yang timbul dan semakin menekan para saintis ini untuk menghasilkan antibiotik baharu yang lebih berkesan, alam semulajadi ciptaan Tuhan mempunyai jalan penyelesaian yang boleh dikatakan lebih ‘alami’.

Dan ia adalah Bakteriofaj.

Bakteriofaj ini adalah sejenis virus. Dan apabila sebut sahaja tentang virus, umum diketahui bahawa ia memerlukan sel hidup untuk terus membiak dan bertambah jumlah.

Virus secara umum nya tidak menjalani aktiviti metabolisme (tak makan, minum, berespirasi) untuk hidup. Ia juga tidak membina sebarang protein atau subunit tubuhnya sendiri.

Virus tidak menjangkiti hos untuk sumber makanan, ia menjangkiti untuk bertambah jumlah atau menghasilkan keturunan.

Struktur Virus

Virus mempunyai bahagian ‘anatomi’ yang terdiri dari bahagian seperti berikut:

– Bahan genetik DNA atau RNA, sama ada bebenang tunggal atau berganda (single strand or double strand).

– Capsid, sejenis kot (lapisan) protein yang melindungi bahan genetik tersebut.

– Envelop yang meliputi capsid

Virus biasanya akan menjangkiti sel hos dengan cara memindahkan bahan genetik kedalam sel tersebut.

Sesetengah virus seperti bakteriofaj akan menyuntik bahan genetiknya kedalam hos. Manakala virus denggi membiarkan dirinya ditelan (phagocytosis) oleh sel perumah, dicerna dan melepaskan bahan genetiknya kedalam sistem sel perumah.

Setelah berjaya memindahkan bahan genetik tersebut, kebanyakan virus akan menggunakan sistem dalam sel perumah untuk membina protein-protein yang diperlukan untuk membentuk virus baru.

Ia juga menggunakan enzim dan mekanisma sel perumah untuk mereplikasi bahan genetiknya untuk dipindahkan pada virus-virus baru.

Kemudian, partikel-partikel ini akan disusun suai untuk membentuk virus-virus baru dalam sel perumah. Selalunya dengan bantuan sistem sel perumah juga. Akhirnya, apabila virus-virus baru telah lengkap dihasilkan, ia akan dilepas kembali keluar dari sel untuk menjangkiti sel perumah lain.

Virus bakteriofaj ini sudah lama dikenali potensinya sebagai pembunuh bakteria. Dan bakteriofaj juga boleh dikatakan sangat efektif dan efisien kerana satu kumpulan bakteriofaj itu, akan menyerang atau menjangkiti satu spesies bakteria sahaja.

Apa maksudnya? Ia bermaksud, tidak seperti antibiotik yang turut membunuh bakteria baik di dalam badan, bakteriofaj ini sangat spesifik dan ia tidak mengganggu bakteria baik, dan hanya akan menyerang bakteria penyebab jangkitan sahaja.

Seterusnya, bakteriofaj ini juga tidak diketahui untuk menyerang sel manusia. Tidak seperti virus-virus lain penyebab penyakit berbahaya.

Bagaimana Bakteriofaj Membunuh Bakteria

Mekanisme bakteriofaj bertindak apabila berdepan bakteria adalah dengan menyuntik DNA atau RNA nya ke dalam sel bakteria tersebut.

Genetik dari bakteriofaj tersebut akan bertindak cepat dengan memprogram semula sistem ‘kawalan utama’ sel bakteria.

Kemudian, dengan ‘kawalan utama’ sudahpun ‘di-hijack’, ia akan menghantar arahan kepada sel bakteria yang disuntik DNA itu tadi untuk menghasilkan struktur ‘tubuh’ bacteriofaj yang baru.

*(Ibarat bakteria ini seperti sebuah kilang penghasilan bakteriofaj)

Selepas itu, bakteriofaj yang baru dihasilkan ini akan mengeluarkan sejenis enzim bagi menembusi dinding sel bakteria untuk ia melepaskan diri keluar.

Justeru memusnahkan struktur bakteria dari dalam. Seperti bom jangka, sel bakteria tersebut akan musnah dan mati dengan sendiri.

Antara kelebihan bakteriofaj(virus) ini;

1. Ia terdapat secara semulajadi pada alam sekitar dalam kuantiti yang sangat banyak.

2. Ia mempunyai respon spesisifik, bermakna spesies bakteriofaj tertentu hanya akan menyerang dan memusnahkan spesies bakteria tertentu sahaja.

3. Ia tidak dapat memberi sebarang kesan, jangkitan atau masalah kesihatan kepada manusia. Tidak seperti antibiotik di mana bakteria baik juga turut dimusnahkan.

4. Dan seperti yang kita tahu, bakteria mempunyai kebolehan untuk beradaptasi/berevolusi dengan situasi.

– Bagi situasi bakteria kemudian menghasilkan atau menunjukkan ketahanan terhadap bakteriofaj, bakteria terpaksa mengabaikan kebolehan ketahanan terhadap antibiotik biasa. Bermakna, antibiotik biasa boleh digunakan semula.

Kesimpulannya

Kini bidang perubatan tidak hanya perlu bergantung kepada antibiotik sebagai pembunuh bakteria dan kerintangan bakteria terhadap antibiotik (antibiotic resistant bacteria) dapat dielakkan, justeru meningkatkan keberkesanan rawatan antibakteria di dalam bidang perubatan.

RUJUKAN:

Review of Medical Microbiology and Immunology by Warren Levinson.

‘What is Virus?’ Encyclopedia of Life. http://eol.org/info/458

Komen yang ditutup, tetapi jejak balik dan ping balik terbuka.